facebook vimeo

Projectenoverzicht

Creatief met taal (2) - Roel Willems

zondag 10 november 2019, Paradiso Amsterdam

Taal kan verbinden, taal kan scheiden. Taal kan leiden tot beter begrip of juist verwarring veroorzaken. Door middel van taal proberen wij ons met elkaar te verstaan. En dan is er de taal van de literatuur! Een schrijver – of het nu gaat om proza of om poëzie – schept een eigen werkelijkheid in taal, zoals een schilder dat doet met verf en een componist met klank. In onze derde serie lezingen over taal in Paradiso draait het om taal en creativiteit.

De tweede lezing in de serie werd gehouden door Roel Willems op zondag 10 november 2019 in Paradiso. Hij sprak over verbeelding tijdens literair lezen. Zijn lezing was getiteld 'De verhalende mens'.

Wanneer we een verhaal lezen stappen we ogenschijnlijk moeiteloos een nieuwe wereld binnen. We stellen ons voor wat er in een verhaal gebeurt, zien de gezichten van personages, voelen mee met hun vreugde of verdriet. Behalve beelden roepen verhalen ook vaak emoties op. We kunnen opgaan in een verhaal, een verhaal kan ons laten lachen of huilen, of hevige walging oproepen. Hoe komt dat? Waarom hebben verhalen zo’n impact? Verbeelding lijkt belangrijk te zijn tijdens het lezen, maar op welke manier draagt verbeelding bij aan onze leeservaring? En werkt verbeelding voor iedereen op dezelfde manier?

In zijn onderzoek gebruikt Roel Willems onder andere oogbewegingen om deze vragen te beantwoorden. Onze ogen lijken vloeiend woord-na-woord over een pagina te gaan, maar in werkelijkheid is dit niet zo. Hoe lang we naar een woord kijken, verschilt per woord. Soms springen we terug in een tekst om een woord nogmaals te lezen, en sommige woorden slaan we eenvoudigweg over. Hoe lang een lezer kijkt naar een woord is een goede indicatie van de mentale moeite die het gekost heeft om dat woord te lezen.
Een deel van zijn onderzoek richt zich op de vraag of lezers beelden vormen bij wat ze lezen, wat de inhoud van deze beelden is, en hoe het vormen van beelden de subjectieve beleving van een verhaal beïnvloedt.

Ondanks het feit dat verhalen al vanaf het allereerste begin belangrijk zijn geweest voor mensen, is er relatief maar weinig bekend over hoe onze hersenen omgaan met verhalen. We weten vrij veel over hoe taal werkt in het brein, maar het overgrote deel van die kennis stoelt op wat in de hersenen gebeurt wanneer mensen losse woorden of zinnen lezen. Nieuw onderzoek laat zien dat er gebieden in de hersenen zijn die gevoelig zijn voor verhaalstructuur, en dat die gebieden niet de klassieke taalgebieden van het brein zijn. Roel Willems onderzoekt de invloed is van een intensieve omgang met fictie (veel lezen) op de cognitieve vermogens.
Tenslotte probeert hij erachter te komen waarom sommige verhalen boeien en andere niet. Hoe komt het dat je als lezer de ene keer helemaal wordt opgezogen in een verhaal, terwijl een ander verhaal je compleet onverschillig laat?

Roel Willems is onderzoeker aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Zijn promotie-onderzoek ging over hoe informatie van taal en van handgebaren gezamenlijk wordt verwerkt in de hersenen. Daarnaast onderzocht hij hoe we communicatieve intenties van anderen begrijpen en wat linkshandigen ons kunnen leren over hoe betekenis in het brein wordt gerepresenteerd. Na een aantal jaren aan de Universiteit van Berkeley, Californië, is hij sinds 2011 verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 2015 ontving hij een NWO Vidi-beurs voor zijn onderzoeksplan.


De lezingen vonden plaats op zondagochtend in Paradiso, Weteringschans 6, Amsterdam, van 11.00 tot 13.00 uur. 

De twee andere lezingen in de serie:

(1) zondag 13 oktober 2019
Hans Bennis
Korterlands
Over Anarchie in de schrijftaal

(3) zondag 15 decmeber 2019
Marjoleine de Vos
Daar slaat hij een bijzin in
Over de taal van poëzie - waarom staat er wat er staat?


De Taallezingen werden georganiseerd door Verstegen & Stigter culturele projecten en Paradiso